Telegraaf van de Republiek
Start Omhoog

 

 

De telegraaf van de Republiek

Op 15 april 1834 verstuurde de gouverneur van Brabant een brief naar het gemeentebestuur van Dilbeek met de vraag: “Tot in 1814 was er in uw gemeente een telegraaf die door tussenstations in verbinding stond met Brussel en Rijsel. Ik verzoek u daarom mij te laten weten waar en op welk punt zich deze telegraaf bevond, en of men daarvoor een speciale constructie realiseerde?”

Het antwoord werd verstuurd op 21 april en luidde als volgt: “In antwoord op uw brief van de 15e van deze maand, heb ik de eer u te laten weten dat de telegraaf die zich op het grondgebied van deze gemeente bevond, geplaatst was op een stuk land toebehorend aan de heer baron de Viron, naast de oude Ninoofse Steenweg, in het oord dat nog steeds gekend staat naar de telegraaf. Deze werd gebouwd op bevel van de Franse overheid, onder het consulaat van Napoleon I.”

Telegraaf Dilbeek (2) 1804.png
Paul Vitzthumb, Vue du Télegraphe à Dilebeeke 19 fructidor An XII 1804 Tome II plaat 42. Foto KBR

 De telegraaf was in gebruik tussen 1803 en 1814 en was post nr. 10 in een geheel van 11 stations die elk 10 km van elkaar verwijderd waren.

De website http://www.claudechappe.fr/ geeft een foutieve plaats aan waar de telegraaf zou gestaan hebben. Op plaat 42 zien we de verrekijker in de houten contructie in de richting van station nr. 9 te Pamel. Het eindstation nr. 11 stond bovenop de kathedraal van Sint-Michiel en Sint-Goedele te Brussel. Op plaat 23 zien we de bocht van de huidige d’Arconatistraat aan de gemeentelijke begraafplaats en de bomenrij rechts van de weg die ook bij de Wautier te zien is.

Volgens hogergenoemde brief stond de telegraaf op een stuk land dat in 1834 aan baron de Viron toebehoorde. Op de kadasterkaart van landmeter Grietens uit 1816 draagt het perceel de oude (Franse kadastrale) nummering Sektie A 110 in de wijk Hongersveld 2e deel. Eigenaar is Viron Jean rentenier te Brussel. Op de kaart zien we duidelijk de afbeelding en vermelding van de telegraaf zoals we deze ook op de kaart van de Wautier uit 1810 zien. Op deze plaats staat nu het Cultuurcentrum Westrand. De telegrafist verbleef in het nabijgelegen pachthof bij de familie Van Campenhout. Daar staat nu de muziekacademie. Het bevolkingsregister van 1813-1814 vermeld het volgende:

Van Campenhout Leon Pierre Joseph, 45/43 jaar, gehuwd, pachter, ° Sint-Agatha-Berchem.
Van den Broeck Marie Elisabeth, 35/33 jaar, gehuwd, zijn echtgenote, ° Sint-Martens-Lennik.
Van Campenhout Henri Pierre, 22/20 jaar, ongehuwd, zijn broer.
Van Campenhout Jeanne Elisabeth, 17/15 jaar, ongehuwd, zijn unilaterale zuster.
Ceuppens Anne Marie, 23 jaar, ongehuwd, zijn dienstmeid, bij Verheyden.
Pitel Jean Baptiste, 27 jaar, ongehuwd, agent du Telegraphe.
Willems Jean Baptiste, 21/19 jaar, ongehuwd, zijn dienstbode, bij Jean Huygh.
2 mannelijke kinderen onder de 12 jaar.

Er werden ook plaatsvervangers aangesteld. Meestal kwamen die uit de plaatselijke bevolking. Ze werden enkel betaald per gepresteerde uren.

Op 1 januari 1814 was Martin Cuvelier agent du thelégraphe. Hij was waarschijnlijk zo een plaatsvervanger, want zijn eigenlijke beroep was schrijnwerker.

Martinus Cuvelier, schrijnwerker, geboren te Brussel 20 januari 1779, zn. Martinus en Barbara Van Cutsem. Huwt te Dilbeek 6 juli 1808 met Barbara Wauters, geboren te Brussel 16 juli 1777, dr. Martinus. Zij hadden:
1. Barbara, kantwerkster, geboren te Brussel 30 juli 1803. Huwt te Brussel 21 december 1825 met Henricus Palstermans.
2. Catharina, geboren te Dilbeek 12 oktober 1807, er overleden 26 november 1807.
3. Elisabeth, geboren te Dilbeek 26 december 1812, er overleden 3 juni 1815.

Het gezin is opnieuw naar Brussel gaan wonen.

Telegraaf en pachthof Van Campenhout kadaster Grietens 1816.JPGGedachtenisprentje Van Campenhout Nederlands.jpg
Telegraaf en pachthof Van Campenhout volgens de kadasterkaart Grietens uit 1816 en
gedachtenisprentje van het echtpaar Van Campenhout – Van den Broeck.

 

Kaart de Wautier Dilbeek 1810.jpg
Kaart de Wautier uit 1810

 

Telegraaf Dilbeek 1804.png
Paul Vitzthumb, Vue du Télegraphe de Dilebeeke 19 fructidor An XII 1804 Tome II plaat 23. Foto KBR

 

Claude Chappe.jpgTelegraaf Dilbeek 1804 detail.png
Claude Chappe, uitvinder van de gelijknamige telegraaf, en detail van plaat 42.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bronnen

Gemeentearchief Dilbeek:
briefwisseling.
Lijst van woningen te Dilbeek op 1 januari 1814.
Registers burgerlijke stand Dilbeek.

Koninklijke Bibliotheek Brussel.
http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b530857917/f1.item.zoom
Universitaire Pers Leuven, Een tijding met de snelheid des bliksems. De optische telegraaf in de Nederlanden (1800-1850).
Kadasterkaart en legger landmeter Grietens 1816, eigen archief.